Vling (eo)



Vlingo aŭ propranome Vling estas zona planlingvo proponita de Viktor Medrano, iniciatite la 3an de oktobro de la jaro 2003. Ĉi tiu lingvo havas Orient-Azian kaj Sud-Orient-Azian guston kun ĉefaj influoj el la siama, vjetnama, kantona, esperanta, loĵbana, mandarena, kaj japana. En Vlingo, oni distingas la vortklasojn per tonoj.

Ekzemploj
nug4 peim3 o1 tu1 tau2, eim1 uod4 o1 tu1 tau2 zeg5 (Tao povas esti parolata, sed ne la Eterna Tao).

gliag5 gio2 uog1 nuing1-tsiun2 hium1 bluo2 (Tri ringoj por la reĝo de Elfoj sub la ĉielo).

Prononco
Por prezenti fonemojn en oblikvoj / / uziĝas la IFA, la Internacia Fonetika Alfabeto.

Kiam vorto komenciĝas per vokalo aŭ diftongo, ekzistas glotŝtopo /ʔ/ antaŭ ĝi, simile kiel en la germana 'ist'.

Komencaĵoj (K)
p, t, k, b, d, g, f, v, pl, tl, kl, bl, dl, gl, fl, vl, s, z, x, j, ts, dz, tx, dj, m, n, ng, l, h

Mezaĵoj (M)
a, e, i, o, u, y, ai, au, ei, ia, ie, io, iu, oi, ua, ue, uo, ui

Finaĵoj (F)
p, t, k, b, d, g, m, n, ng

Silabstrukturo
La silabstrukturo estas (K)M(F), en kiu K kaj F povus ekzisti aŭ ne, sed M ĉiam ekzistas.

Liternomoj
Memoru, ke 'y' estas la ŝvao /ə/. La nombro 1 rilatas al la tono 1, la plej malalta ebena tono en la gamo.

Konsonantoj
py1, ty1, ky1, by1, dy1, gy1, fy1, vy1, ply1, tly1, kly1, bly1, dly1, gly1, fly1, vly1, sy1, zy1, xy1, jy1, tsy1, dzy1, txy1, djy1, my1, ny1, ngy1, ly1, hy1

Vokaloj kaj Diftongoj
a1-ka1, e1-ka1, i1-ka1, o1-ka1, u1-ka1, y1-ka1, ai1-ka1, au1-ka1, ei1-ka1, ia1-ka1, ie1-ka1, io1-ka1, oi1-ka1, iu1-ka1, ua1-ka1, ue1-ka1, uo1-ka1, ui1-ka1

Tonoj
Vortoj povas konvertiĝi al aliaj vortklasoj simple per sanĝi la tonon: tsuet3 ("beli"), tsuet2 ("belo"), tsuet5 ("bela"), tsuet4 ("bele"). Oni povas simile fari per personaj pronomoj: ngiod2 ("mi"), ngiod5 ("mia"), ngiod4 ("mie"), ngiod3 ("mii").

Baza Frazstrukturo
Frazo povas havi Subjekton (S), Verbon (V), kajaŭ Objekton (O), kiel elementojn. Vlingo havas liberan vortordon: SVO, SOV, VSO, VOS, OVS, aŭ OSV. La ordo difinas la emfazon, tiel ke elementoj pli proksimaj al la komenco pli emfaziĝas ol tiuj pli proksimaj al la fino. La markilo a1 antaŭas la subjekton, kaj la markilo o1 antaŭas la objekton.

a1 ob2 mia3 o1 txain2. SUBJ kato manĝi OBJ fiŝo La kato manĝas la fiŝon.

mia3 o1 txain2 a1 ob2. manĝi OBJ fiŝo SUBJ kato Manĝas la fiŝon la kato.

o1 txain2 mia3 a1 ob2. OBJ fiŝo manĝi SUBJ kato La fiŝon manĝas la kato.

Vlingo estas ellasema lingvo, tiel ke frazelementoj aŭ frazeroj, kiuj povus deduktiĝi en kunteksto, povas esti ellasataj, nedirataj. Ekzemple, tuta subjekto povas esti ellasata.

mia3 o1 txain2. manĝi OBJ fiŝo [...] manĝas la fiŝon.

Substantiva Difineco
Nek difina artikolo ('la') nek nedifina artikolo ekzistas en Vlingo. Uzataj nur kiam oni bezonas koncizecon, la plej proksimaj ekvivalentoj estus nua5, ik5, and pliang5 ('ĉi tiu, tiu, for tiu') por montri difinecon. Ekzistas la markilo ton1 por enkonduki novan informon kaj la markilo kim1 por indiki antaŭe enkondukitan informon. Tiuj ĉi uziĝas nur kiam koncizeco bezoniĝas.

a1 ton1 ob2 mia3 o1 kim1 txain2. SUBJ NOVA kato manĝi OBJ OLDA fiŝo Kato (nove enkondukata) manĝas la fiŝon (antaŭe priparolitan).

Substantiva Nombro
La nuda substantivo ne havas nombron, kaj estas nek singulara nek plurala. Pluraleco povas montriĝi per numeraloj, aŭ per adjektivoj kiel per gain5, mua5, giu5, kaj puk5 ('multaj, malmultaj, pluraj, kelkaj').

Adjektivoj
Adjektivoj kaj numeraloj povas antaŭi aŭ malantaŭi la substantivon.

o1 giu5 txain2 mia3 a1 ik5 ob2 glu5 gliag5. OBJ pluraj fiŝo manĝi SUBJ tiu kato granda tri Plurajn fiŝojn manĝas tiuj tri grandaj katoj.

Tempa Tenso
Tenso estas tute libervola kaj nedeviga. Ofte, kunteksto indikas kiam evento okazas. Tamen, se oni volus esti specife pri la tempo, ekzistas adverboj, kiuj antaŭas la verbon. Kombinaĵoj de tiuj ĉi kun aliaj adverboj estas eblaj.

a1 tsiun2 fliop4 djait4 djin3. SUBJ reĝo PASINTE LONGINTERVALE terni La reĝo ternis dum longa tempo.

a1 tsiun2 zag4 djin3. SUBJ reĝo LONGDISTANCE terni La reĝo ternis antaŭlongtempe aŭ ternos postlongtempe.

a1 tsiun2 fliop4 zag4 djin3. SUBJ reĝo PASINTE LONGDISTANCE terni La reĝo ternis antaŭlongtempe.

Spaca Tenso
Se oni volus esti specife pri la spaca tenso, ekzistas adverboj, kiuj antaŭas la verbon. Kombinaĵoj de tiuj ĉi kun aliaj adverboj estas eblaj.

a1 tsiun2 me4 djin3. SUBJ reĝo ĈI TIE terni La reĝo ternas ĉi tie.

a1 tsiun2 vuing4 djin3. SUBJ reĝo LONGDISTANCE terni La reĝo ternas tre for de ĉi tie.

a1 tsiun2 zon4 djin3. SUBJ reĝo LONGINTERVALE terni La reĝo ternas surlongvoje.

Verba Aspekto
Aspektaj markiloj, kiel adverboj, antaŭas la verbon por priskribi la agon.

a1 tsiun2 fliop4 ngium4 djin3. SUBJ reĝo PASINTE KONTINUE terni La reĝo ternadis.

a1 tsiun2 fliop4 ke4 djin3. SUBJ reĝo PASINTE MALKRESĈENDE terni La reĝo ternegis, ternis, ternetis.

a1 tsiun2 fliop4 die4 djin3. SUBJ reĝo PASINTE HAZARDE terni La reĝo ternis trafe maltrafe.

a1 tsiun2 fliop4 vuam4 djin3. SUBJ reĝo PASINTE ALTERNE terni La reĝo ternis, faris ion alie, ternis denove, faris ion alie, kaj tiel plu alternante.

Verba Modo
Imperativan modon aŭ ordonon indikas la markilo au1 ĉe la frazfino. Ĝentilan peton indikas la markilo ei1.

mia3 au1! manĝi IMPERATIVE Manĝu!

mia3 ei1! manĝi PETE Bonvolu manĝi!

a1 gleib2 mia3 au1! SUBJ ni manĝi IMPERATIVE Ni manĝu!

a1 mion2 mia3 au1! SUBJ li/ŝi manĝi IMPERATIVE Li/Ŝi manĝu!

Komplimento
Netransitivaj verboj, kiel vlu3 ('esti') kaj aum3 ('iĝi'), kiuj prenas substantivan komplimenton, uzas la komplimentan markilon u1.

a1 og2 aum3 u1 ple2. SUBJ viro iĝi KOMPL araneo La viro iĝas araneo.

a1 og2 vlu3 u1 ple2. SUBJ viro estas KOMPL araneo La viro estas araneo.

u1 ple2 a1 og2 vlu3. KOMPL araneo SUBJ viro esti La viro estas araneo.

a1 mion2 nuob3 o1 og2 u1 ple2. SUBJ li/ŝi konsideras OBJ viro KOMPL araneo Li/Ŝi konsideras la viron araneo.

a1 mion2 txuong3 o1 kli2 u1 vlaid5. SUBJ li/ŝi pentri OBJ domo KOMPL purpura Li/Ŝi pentras la domon purpura.

Verba Voĉo
Vlingo havas 5 gramatikajn verbajn voĉojn: 'La kato manĝas' (aktiva), 'La fiŝo estas manĝata' (pasiva), 'La viro manĝigas la katon' (kaŭzativa), 'La kato nutras sin' (refleksiva), 'La katoj nutras unu la alian' (reciproka).

Ajna adjektiva (kiel tuong5 - blua) povas konvertiĝi al 'statverbo' (kiel al tuong3 - blui).

a1 og2 tuong3. SUBJ viro blui La viro bluas / estas blua.

a1 og2 duob4 tuong3 o1 kli2. SUBJ viro KAŬZ blua OBJ domo La viro bluigas la domon.

Participoj kaj Gerundioj
Kiel prefiksoj, la tensaj, aspektaj, kaj modaj markiloj povas kunmetiĝi por formi participojn kaj gerundiojn:

[TENSO]+[ASPEKTO]+[VOĈO]+radiko. (Oni uzu tonon 1, escepte de la radiko.)

dein3 a1 ngium1-djin5 tsiun2. ekzisti SUBJ KONTINUE-terni reĝo Ekzistas ternanta reĝo.

a1 ngium1-djin2 plai3. SUBJ KONTINUE-terni pezi La ternado pezas.

dein3 a1 zod1-lia5 gio2. ekzisti SUBJ PASIVE-kaŝi ringo Ekzistas la kaŝata ringo.

dein3 a1 dlaung1-zod1-lia5 gio2. ekzisti SUBJ ESTONTE-PASIVE-kaŝi ringo Ekzistas kaŝota ringo.

Verba Serio
Sekvo da verboj, ĉiuj el kiuj havas la saman subjekton, estas ofta strategio.

a1 og2 nguig3 plap3 biab3 mia3. SUBJ viro iri aĉeti veni manĝi La viro eliris pro aĉeti ion kaj alportis ĝin revenante por manĝi.

Aro da simultanaj agoj eblas.

a1 og2 ngiab3 diu3 klop3 nguig3. SUBJ viro hasti kuri vojnodi iri La viro haste kuris transirante.

Vortkunmetaĵo
(a) La elementoj estas malaj en signifo unu la alian.

juong1-tloi2 (nokto kaj tago) txuak1-ze2 (patro kaj patrino) foip1-nung5 (nigra kaj blanka)

(b) La elementoj estas de similaj specoj.

dluam1-pui2 (tabloj kaj seĝoj)

(c) La unua elemento plu difinas la duan.

tun1-ngiu2 (lernej-estro) taud1-og2 (medikament-viro) fueg1-ip2 (dento-doloro)

(d) La multoblaj atributoj estas maldekstre grupantaj.

saim1-tseg1-glie1-txiog2 ((olda libro) amo) persono oldlibroamantulo

Ĉiuj silaboj de la vortkunmetaĵo, escepte de la lasta silabo, ĉiam havas la tonon 1. La lasta silabo havas la tonon, kiu indikas la gramatikan rolon por la tuta vortkunmetaĵo. Sube estas vortkunmetaĵo, kiu estas adjektivo:

saim1-tseg1-glie1-txiog5 lie2 oldlibroamantula vendejo

Nomoj
Propraj nomoj aŭ terminoj, ankaŭ fremdaj terminoj kaj pruntaĵoj, antaŭiĝas per la nommarkilo tu1 kaj traktiĝas strukture kiel vortkunmetaĵoj. Ene de nomo, individuaj silaboj povas aŭ ne povas havi semantikan valoron; ili povus esti simple fonetikaj.

tu1 txa1-li2 da1-uin2 Charles Darwin

a1 tu1 bob2 nguig3 ueg1 tu1 pa1-li2. SUBJ NOMO Bob iri al NOMO Parizo Bob iras al Parizo.

dein3 a1 oid2 tu1 pa1-li5. ekzisti SUBJ amiko NOMO Pariza Ekzistas (mia) Pariza amiko.

a1 oid2 dlaim3 tu1 pa1-li4. SUBJ amiko paroli NOMO Parize La amiko parolas Parizmaniere.

Se oni preferas, la fremda vorto aŭ vortgrupo povas uziĝi fontlingve.

nguig3 ueg1 tu1 Paris. iri al NOMO Parizo (Mi) iras al Parizo.

La nommarkilo povas antaŭi tutan vortgrupon.

tu1 tseg2 saub1 dzeit5 txa2 NOMO libro de magia rito La Libro de Magiaj Ritoj

La nommarkilo utilas por prunti el aliaj lingvoj.

tu1 si1-pa1-get1-ti2 spaghetti (spageto)

a1 oid2 dau3 o1 tu1 ka1-la1-te2. SUBJ amiko praktiki OBJ NOMO karateo Amiko praktikas karateon.

a1 oid2 tu1 ka1-la1-te3. SUBJ amiko NOMO karatei Amiko karateas.

Demandaĵo
La demanda markilo mo1 finas demandan frazon.

a1 tu1 bob2 nguig3 mo1? SUBJ NOMO Bob iri DEMAND Ĉu Bob iras?

a1 diop2 nguig3 mo1? SUBJ kiu iri DEMAND Kiu iras?

Ekkriaĵo
Ekkriaj frazoj povas finiĝi per la fortiga ekkria markilo mak1 aŭ la moliga ekkria markilo lei1.

puip5! Bona!

puip5 mak1! Bona! (forte)

puip5 lei1! Bona! (mole)

Topiko
Ofta frazŝablono estas havi topikon, vorto aŭ vortgrupo malsama ol la subjekto, apartan de la komento. La topika markilo estas za1.

za1 ban2, a1 gleib2 ploi4 mia3. TOPIK manĝaĵo, SUBJ ni morgaŭ manĝi Pri la manĝaĵo, ni manĝos ĝin morgaŭ.

a1 gleib2 ploi4 mia3, za1 ban2. SUBJ ni morgaŭ manĝi, TOPIK manĝaĵo Pri la manĝaĵo, ni manĝos ĝin morgaŭ.

za1 glu5 kiu2, dein3 gain4. TOPIK granda birdo, ekzisti multe Pri la grandaj birdoj, ekzistas multe.

Verba Nominaligo
La markilo sup1 nominaligas verbon.

buang3 a1 sup1 bli3 o1 dzik5 plak2. malfacili SUBJ NOM lerni OBJ fremda lingvo Lerni fremdan lingvon estas malfacile.

vlu3 u1 plua2 a1 sup1 vlie3 a1 mion2. esti KOMPL piano SUBJ NOM voli SUBJ li/ŝi Kio li/ŝi volas estas piano.

Nombroj
Nombroj regule formiĝas. 20 estas 'du-dek'. 40 estas 'kvar-dek'. 14 estas 'dek-kvar'. 34 estas 'tri-dek-kvar'. Nombroj estas vortkunmetaĵoj.

xua1-buim1-moi1-nau1-plaig1-txod1-klub1-pliak1-bliut1-plau1-gi5 unu miliardo naŭ milionoj dudek ok mil kvarcent sep 1 009 028 407

Frakcioj formiĝas per la prepozicio tsoin1 ('el'):

gliag1-tsoin1-bliut5 tri el kvar tri kvaronoj

vek1 uziĝas por decimaloj.

plaig1-txod1-bliut1-vek1-nuin1-gi5 dudek kvar decimalo ses sep 24,67

Ordinaloj formiĝas per la adverbo mun4 ('orde'):

mun4 gi1-txod1-gliag5 ORDE sep-dek-tri 73a

Vetero
za1 ngab2, ten3 mo1? TOPIK vetero, kio.VERB DEMAND Kia vetero estas?

sui3. Pluvas.

dued3. Sunas.

sid3. Nubas.

lid3. Neĝas.

Salutoj
Ajna bonhumora vorto povas uziĝi por ambaŭ salutoj kaj malsalutoj.

fuek3! Pacas!

bien3! Esperas!